هذا التقرير متاح أيضًا بـ العربية
2026 Ramazanı’nın üçüncü gününde Usame es-Sebei valizini hazırladı ve Yemen’in Taiz vilayetine bağlı el-Mesrah ilçesindeki evinden ayrıldı. Yanında taşıdığı tek şey, savaş ve ekonomik krizlerin yıprattığı bir ülkede yaşam koşullarını iyileştirmesine ve ailesine destek olmasına yardımcı olacak bir iş fırsatı bulma umuduydu.
Babası Abdülbasıt es-Sebei bu karardan ikna olmamıştı. Oğlunu seyahatten vazgeçirmeye defalarca çalıştı; yurt dışında fırsat arayan gençleri hedef alan bazı iş tekliflerini çevreleyen belirsizlik konusunda onu uyardı. Ancak Usame, kendi kuşağından birçok genç gibi, bu yolculuğu bir daha ele geçmeyebilecek bir fırsat olarak gördü.
Aile başlangıçta ondan aralıklı olarak haber aldı. Ancak zamanla iletişim giderek azaldı. 8 Nisan’da aileye, Usame’nin birlikte seyahat ettiği grupla ilgili ellerine ulaşan son bilgilerden biri olan bir video kaydı ulaştı.
Videoda bir grup Yemenli genç, seyahatten önce kendilerine verilen vaatlerle daha sonra karşılaştıkları gerçeklik arasındaki uçurumdan söz ediyordu. Gençleri, ayrıntıları net olmayan iş tekliflerinin peşinden gitmemeleri konusunda uyarıyor; yaşadıklarının, başlangıçta kendilerine anlatılandan farklı olduğunu vurguluyorlardı.
Babası, NoonPost’a yaptığı açıklamada, “Ondan sonra artık hiçbir iletişim kalmadı. Bize iyi olduğuna dair içimizi rahatlatacak herhangi bir haber bekliyorduk ama hiçbir şey gelmedi” diyor.
Haftalar süren bekleyişin ardından baba bir telefon aldı ve bu görüşmede oğlunun 10 Nisan 2026’da hayatını kaybettiği bildirildi. Bu haber, ailesine 12 Haziran 2026’da ulaşmadan yaklaşık iki ay önceydi.
Şöyle ekliyor: “Ondan herhangi bir mesaj ya da telefon bekliyorduk. Meğer çoktan hayatı sona ermiş, bizim haberimiz yokmuş.”
Aileye ölüm haberi verilmiş olmasına rağmen Usame’nin cenazesi hâlâ Rusya’da bulunuyor ve ailesi naaşını geri alıp defnedebilmiş değil.
Aile, davayla bağlantılı hukuki ve idari karmaşıklıklar nedeniyle cenazenin Yemen’e iadesi için hangi prosedürlerin izleneceğini ve hangi kurumun bu süreci üstlenebileceğini öğrenmekte hâlâ güçlük yaşadıklarını söylüyor.
İş arayışı yolculuğu, bu genç ve ailesi için kişisel bir trajediye dönüştü, ancak Usame’nin hikâyesi, kötüleşen ekonomik koşulların bazı Yemenlileri yurt dışındaki iş tekliflerini kabul etmeye nasıl ittiğini gösteren çok sayıdaki öyküden yalnızca biri. Bu tekliflerin bir kısmı, sonunda silahlı çatışmalarla bağlantılı ortamlara ya da kendilerine vaat edilenden farklı koşullara çıktı.
Bireysel bir vaka değil
Son yıllarda, iş teklifleri ve yüksek maaş vaatleri aldıktan sonra yurt dışına giden Yemenlilerin tanıklıkları giderek arttı. Ancak bazıları, kendilerine verilen görevlerin niteliğinin ya da götürüldükleri ortamın, seyahat kararını verirken kafalarında oluşan tabloyla örtüşmediğini fark etti. Yüzlerce Yemenli, kendilerini Rus ya da Ukrayna askeri üniformaları içinde, ait olmadıkları uzak cephelerde paralı asker olarak savaşırken buldu.
Hak savunucuları ve araştırmacılar, bu olgunun Yemen’in ekonomik ve toplumsal gerçekliğinden ayrı düşünülemeyeceği görüşünde. Zira savaşın sürmesi, ekonomik faaliyetlerin gerilemesi ve iş fırsatlarının kıtlığı, gençlerin yaşam koşullarını iyileştirecek herhangi bir fırsat uğruna risk almaya daha yatkın hâle gelmesine yol açtı.
SAM Hak ve Özgürlükler Örgütü Başkanı Tevfik el-Hamidi, NoonPost’a yaptığı açıklamada, örgütün belgelediği vakaların ekonomik koşullardaki bozulma ile devşirme oranlarındaki artış arasında doğrudan bir bağ olduğunu gösterdiğini söylüyor. Yoksulluk, işsizlik ve maaşlar da dâhil olmak üzere temel gelir kaynaklarının çökmesi ile iş piyasasındaki daralmanın, iş arayan birçok kişiyi yanıltıcı ya da ayrıntıları belirsiz istihdam tekliflerini kabul etmeye ittiğini; bunun da ciddi riskler ve ağır insan hakları ihlalleri içerebildiğini belirtiyor.
Bu olgu, Yemen’deki daha geniş insani bağlamdan da ayrı ele alınamaz. Birleşmiş Milletler’in 2025 İnsani İhtiyaçlar ve Müdahale Planı’na göre yaklaşık 19,5 milyon kişi insani yardıma ve koruma hizmetlerine ihtiyaç duyuyor. Bu sayı, bir önceki yıla kıyasla 1,3 milyon kişi artmış durumda; bu da ülkedeki yaşam ve ekonomik koşulların kötüleşmeyi sürdürdüğünü gösteriyor.
Yoksulluk riske itiyor
Gazeteci ve ekonomi araştırmacısı Vefik Salih, NoonPost’a yaptığı açıklamada, Yemen’deki ekonomik krizin gençleri, taşıdığı risk ne olursa olsun yurt dışındaki iş fırsatlarını aramaya iten en önemli etkenlerden biri olduğunu düşünüyor.
Savaşın ekonomik sistemi neredeyse tamamen çökerttiğini ve mali kurumları zayıflattığını, para politikasındaki bölünmenin ise yerel para biriminin değer kaybetmesine ve ailelerin alım gücünün düşmesine yol açtığını söylüyor.
Salih, yerel piyasanın iş gücünü absorbe etme kapasitesinin büyük bir bölümünü kaybettiğini; bunun da birçok gencin yurt dışındaki iş tekliflerine, risklerle dolu bir maceradan çok ekonomik kurtuluş fırsatı olarak bakmasına neden olduğunu ekliyor.
Salih’e göre gençlerin risk almaya hazır olmasının arkasında üç temel etken var: yüksek enflasyon, gelirlerle yaşam maliyetleri arasındaki uçurumun büyümesi ve alım gücündeki sert çöküş.
İnsani göstergeler de bu tabloyu destekliyor. Dünya Gıda Programı, Yemen’de yaklaşık 17,1 milyon kişinin gıda güvensizliği yaşadığını doğrularken, ekonomik gerilemenin sürmesi ve yaşam maliyetlerinin artması nedeniyle milyonlarca ailenin temel ihtiyaçlarını karşılamakta giderek daha fazla zorlandığını belirtiyor.
Bu koşullar altında bir gelir kaynağı sağlamak, seyahatle ya da işin niteliğiyle bağlantılı muhtemel riskler de dâhil olmak üzere diğer birçok değerlendirmeden daha öncelikli hâle geliyor.
İş vaatleri ve bilinmeyen güzergâhlar
Hak örgütlerinden aktarılan bilgilere göre devşirme süreçleri çoğu zaman bireylerin ekonomik ihtiyaçlarının istismar edilmesine ve Yemen’deki yaşam gerçekliğiyle kıyaslandığında cazip görünen tekliflerin sunulmasına dayanıyor.
Hamidi, hedef almanın en belirgin biçimlerinin; yüksek ve gerçekçi olmayan maaş vaatleri, muğlak ya da ayrıntıları eksik iş sözleşmeleri ve seyahat etmek isteyenlere ulaşmak için sosyal medya platformları ile lisanssız istihdam aracılarının kullanılması olduğunu belirtiyor.
Ayrıca mağdurların anlattıklarının birbirine benzemesi, devşirme yöntemlerinin tekrarlanması, birden fazla bölgede faaliyet gösteren aracılık ağlarının varlığı ve birkaç taraf arasında nakil ile hareket süreçlerinin koordine edilmesi gibi unsurların, örgütlü bir faaliyete işaret ettiğini söylüyor.
Birçok vakada seyahat etmek isteyenlerin elindeki bilgiler sınırlı ya da eksik oluyor; bu da onların muhtemel riskleri değerlendirmesini veya gidecekleri ortamın niteliğini tam olarak anlamasını zorlaştırıyor.
Ancak bazı aileler, seyahat işlemleri tamamlanmadan önce bu tekliflerin gerçek yüzünü fark etmeyi başardı. Nitekim Umman Sultanlığı’nda çalışan Yemenli genç Evvab el-Hatib’in ailesi, Rusya’ya gitmesi karşılığında yüksek maaş ve büyük ayrıcalıklar vaat eden bir teklif aldıktan sonra onu seyahatten vazgeçirmeyi başardı.
Babası Emin el-Hatib, NoonPost’a yaptığı açıklamada, oğluna Rus vatandaşlığı, konut ve sosyal ayrıcalıkların yanı sıra varır varmaz büyük miktarda para verileceğinin söylendiğini aktarıyor.
Şöyle diyor: “Bunların hepsi gençler için büyük cazibelerdi ama bu vaatlerin onları tuzağa çekmek için kullanılan bir yem olduğunu fark ettik.”
Anlatımına göre, teklifin tüm ayrıntılarını öğrendiğinde oğlunun seyahatine yalnızca iki gün kalmıştı; bu da ailenin müdahale edip onu yolculuğu iptal etmeye ikna etmesini sağladı.
“Onu zamanında durdurabildik ama birçok genç gerçeği ancak iş işten geçtikten sonra öğreniyor” diyor.
Bu tanıklık, olgunun başka bir yönünü de yansıtıyor. Bazı yolculuklar insani trajedilerle ya da sahipleriyle iletişimin kesilmesiyle sonuçlanırken, bazıları da son anda kendilerine verilen vaatlerle karşılaşacakları gerçeklik arasındaki farkı fark ederek geri adım atabildi.
Olguya karşı çabalar
Dünya Yemenli Göçmenler Birliği’nin kurucusu Ali es-Sabahi, NoonPost’a yaptığı açıklamada, birliğin, seyahat ettikten sonra kendilerine vaat edilenden farklı ortamlara götürüldüklerini fark eden Yemenlilerden yardım çağrıları aldıktan sonra harekete geçtiğini söylüyor.
Birliğin vakaları takip etmek, ilgili taraflarla iletişim kurmak ve mahsur kalanların geri getirilmesi için çalışmak üzere bir acil durum odası oluşturduğunu; ayrıca Yemenlileri yanıltıcı istihdam tekliflerinin riskleri konusunda uyarmayı hedefleyen farkındalık kampanyaları başlattığını belirtti.
Birliğin meseleyi uluslararası ve bölgesel medyaya taşıdığını, ayrıca devşirme güzergâhlarını sınırlamak ve zarar gören Yemenlilerin durumunu takip etmek için Yemenli ve uluslararası resmî makamlarla temas kurduğunu ifade etti.
Sabahi’ye göre birlik ayrıca, Rusya-Ukrayna savaşı bağlamında alıkonulan ya da esir düşen Yemenlilerin durumunu takip etmeye, ailelerini rahatlatmaya ve durumlarının ele alınması talebiyle ilgili taraflarla iletişim kurmaya katkı sundu.
Hukuki açıdan avukat Ali es-Sarari, yanıltıcı iş vaatleriyle kişilerin kandırılıp ardından silahlı çatışmalarla bağlantılı ortamlara taşınmasının, belirli koşullarda insan ticareti suçları kapsamına girebileceği görüşünde. Özellikle bireylerin ekonomik ihtiyaçlarının istismar edilmesi ya da işin gerçek niteliğinin onlardan gizlenmesi hâlinde bunun söz konusu olabileceğini söylüyor.
Sarari, NoonPost’a yaptığı açıklamada, hukuki sorumluluğun yalnızca devşirme sürecini doğrudan yürüten tarafla sınırlı olmadığını; faaliyetin niteliğini bildikleri ya da bu faaliyette rolleri bulunduğu kanıtlanırsa, ilan, koordinasyon, finansman ya da seyahatin kolaylaştırılmasına katılan aracılar, kişiler ve şirketlere de uzanabileceğini belirtiyor.
Bu davaların çoğu zaman sınır aşan bir nitelik taşıdığını, bunun da uluslararası adli iş birliğinin devreye girerek ilgili ağların izlenmesi, delillerin toplanması ve sorumluların takibi için alan açtığını ekliyor.
Mağdurların ve ailelerinin, kendilerine verilen zararlar için hukuki hesap sorulmasını ve tazminat talep etme hakkına sahip olduğunu; bunun yanında kendilerine gerekli hukuki koruma ve desteğin sağlanması gerektiğini vurguluyor.
Gençler neden bu vaatlere inanıyor?
Birçok Yemenli genç için yurt dışındaki iş teklifleri yalnızca bir mesleki fırsat değil, boğucu bir ekonomik gerçeklikten çıkış yolu gibi görünüyor. Milyonlarca insanın insani yardıma ihtiyaç duyduğu ve milyonlarcasının da gıda güvensizliği yaşadığı bir ülkede, yurt dışında yüksek maaş ya da yaşam ayrıcalıkları vaatleri, ayrıntıları muğlak ya da eksik olduğunda bile daha cazip hâle geliyor.
Uluslararası veriler, ekonomik motivasyonun daha iyi fırsatlar arayanların göç ve seyahat kararlarında temel itici güç olmaya devam ettiğini gösteriyor. Bu da bazı gençlerin, yaşam koşullarını iyileştirme umuduyla yüksek düzeyde risk kabul etmeye neden hazır olduklarını açıklıyor.
Usame es-Sebei’nin hikâyesi ve ona benzeyen diğer öyküler, ekonomik kriz, göç, çalışma hayatı ve muhtemel sömürü arasında karmaşık bir kesişimi ortaya koyuyor. İş fırsatlarının azaldığı ve yoksulluğun yayıldığı bir ülkede, yurt dışındaki iş vaatleri, yeterli güvencelerden yoksun olsalar bile daha baştan çıkarıcı hâle geliyor.
Buna karşılık bu koşullar, gençlerin ihtiyaçlarından ve yaşam koşullarını iyileştirme arzusundan yararlanan ağlar ile aracılar için de elverişli bir zemin oluşturuyor.
Abdülbasıt es-Sebei açısından oğlunun yolculuğu, onun sona erdiğini öğrenemeden sona erdi. Binlerce Yemenli aile açısından ise bir iş fırsatı arayışının bilinmeze açılan bir yola dönüşebileceği endişesi hâlâ sürüyor.
Ekonomik baskılar sürerken ve mevcut alternatifler giderek azalırken, soru hâlâ ortada duruyor: Kaç genç, bu yolculuğun kendilerini nereye götüreceğini kesin olarak bilmeden, yoksulluktan çıkma hayalinin peşinden koşmayı sürdürecek?
